Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι οδηγούν καλύτερα από τον μέσο οδηγό, ότι παίρνουν πιο σωστές αποφάσεις από τους περισσότερους και ότι έχουν καλύτερη κρίση από το περιβάλλον τους. Αν όμως όλοι ήταν πραγματικά πάνω από τον μέσο όρο, τότε ο «μέσος όρος» δεν θα υπήρχε.
Αυτό το παράδοξο δεν είναι απλώς μια αστεία ανθρώπινη συνήθεια. Είναι ένας από τους πιο μελετημένους μηχανισμούς της ψυχολογίας. Ο άνθρωπος έχει την τάση να βλέπει τον εαυτό του μέσα από έναν πιο ευνοϊκό φακό. Δεν το κάνει απαραίτητα από αλαζονεία. Το κάνει γιατί έτσι προστατεύει την αυτοεκτίμησή του.
Όταν πιστεύουμε ότι είμαστε ικανοί, αποκτούμε μεγαλύτερο θάρρος να δοκιμάσουμε νέα πράγματα. Αν κάθε άνθρωπος αξιολογούσε απόλυτα αντικειμενικά τις αδυναμίες του, ίσως πολλοί να μην τολμούσαν ποτέ να ξεκινήσουν μια επιχείρηση, να αλλάξουν δουλειά ή να κυνηγήσουν ένα μεγάλο όνειρο.
Οι ψυχολόγοι David Dunning και Justin Kruger περιέγραψαν ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον φαινόμενο. Διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι με χαμηλότερες γνώσεις ή δεξιότητες σε έναν τομέα συχνά δυσκολεύονται να αντιληφθούν τα λάθη τους και, ως αποτέλεσμα, υπερεκτιμούν τις ικανότητές τους. Αντίθετα, όσοι διαθέτουν μεγαλύτερη εμπειρία γνωρίζουν καλύτερα πόσα ακόμη δεν γνωρίζουν και τείνουν να είναι πιο συγκρατημένοι στις εκτιμήσεις τους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι υπερεκτιμούμε τον εαυτό μας σε όλα. Συνήθως το κάνουμε σε τομείς όπου δεν έχουμε αρκετή γνώση ώστε να αναγνωρίσουμε τα όριά μας. Όσο περισσότερο μαθαίνει ένας άνθρωπος, τόσο πιο εύκολα αντιλαμβάνεται την πολυπλοκότητα των πραγμάτων.
Η ανθρώπινη φύση ισορροπεί διαρκώς ανάμεσα στην αυτοπεποίθηση και στην αυτογνωσία. Η πρώτη μάς δίνει ώθηση να προχωρήσουμε. Η δεύτερη μάς προστατεύει από σοβαρά λάθη. Το δύσκολο δεν είναι να έχουμε αυτοπεποίθηση. Είναι να διατηρούμε αρκετή ταπεινότητα ώστε να συνεχίζουμε να μαθαίνουμε.
Ίσως τελικά η πραγματική σοφία να μην βρίσκεται στο να πιστεύεις ότι ξέρεις τα πάντα. Βρίσκεται στο να αναγνωρίζεις πόσα ακόμη έχεις να ανακαλύψεις.
