Υπάρχουν άνθρωποι που παραμένουν για χρόνια σε μια δουλειά που δεν τους εκφράζει, σε μια καθημερινότητα που τους κουράζει ή σε συνήθειες που γνωρίζουν ότι τους κάνουν κακό. Όταν τους ρωτήσεις γιατί δεν αλλάζουν, οι περισσότεροι απαντούν: «Δεν είναι η κατάλληλη στιγμή». Πίσω όμως από αυτή τη φράση κρύβεται ένας πολύ βαθύτερος μηχανισμός της ανθρώπινης φύσης.
Ο εγκέφαλος αγαπά την προβλεψιμότητα. Ακόμα κι όταν η πραγματικότητα δεν είναι ευχάριστη, αν είναι γνωστή, δημιουργεί μια αίσθηση ασφάλειας. Αντίθετα, κάθε αλλαγή συνοδεύεται από αβεβαιότητα. Και η αβεβαιότητα ενεργοποιεί τα συστήματα του εγκεφάλου που σχετίζονται με την επαγρύπνηση και την πιθανή απειλή.
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί άνθρωποι συνεχίζουν να επαναλαμβάνουν τις ίδιες συμπεριφορές, ακόμη κι όταν γνωρίζουν ότι δεν τους ωφελούν. Το γνώριμο μονοπάτι απαιτεί λιγότερη ενέργεια από το να δημιουργήσεις ένα καινούργιο. Ο εγκέφαλος προτιμά να εξοικονομεί προσπάθεια όπου μπορεί.
Ο Daniel Kahneman έδειξε ότι οι άνθρωποι τείνουν να προτιμούν την υπάρχουσα κατάσταση ακόμη και όταν υπάρχουν καλύτερες εναλλακτικές. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως «προκατάληψη υπέρ του υπάρχοντος» (status quo bias). Δεν επιλέγουμε πάντα αυτό που είναι καλύτερο· συχνά επιλέγουμε αυτό που είναι πιο οικείο.
Αυτό εξηγεί γιατί οι μεγάλες αλλαγές προκαλούν τόσο άγχος. Η μετακόμιση, η αλλαγή επαγγέλματος ή η έναρξη μιας νέας ζωής απαιτούν από τον εγκέφαλο να εγκαταλείψει πρότυπα που χρησιμοποιούσε για χρόνια. Μέχρι να δημιουργηθούν νέα, η αβεβαιότητα μοιάζει μεγαλύτερη από το πιθανό όφελος.
Ωστόσο, υπάρχει μια ενδιαφέρουσα αντίφαση. Οι περισσότεροι άνθρωποι, όταν κοιτάζουν πίσω στη ζωή τους, θυμούνται ως πιο σημαντικές ακριβώς εκείνες τις περιόδους που τόλμησαν να αλλάξουν κάτι. Οι αποφάσεις που στην αρχή τρόμαζαν, είναι συχνά αυτές που αργότερα περιγράφονται ως τα μεγαλύτερα σημεία καμπής.
Ίσως λοιπόν η ανθρώπινη φύση να μη φοβάται πραγματικά την αλλαγή. Ίσως να φοβάται εκείνο το μικρό διάστημα ανάμεσα στο παλιό και στο καινούργιο, όπου τίποτα δεν είναι ακόμη βέβαιο. Και όμως, σχεδόν κάθε μεγάλη εξέλιξη στη ζωή ενός ανθρώπου ξεκινά ακριβώς από εκεί.
