Η παραδοχή ενός λάθους μοιάζει, εκ πρώτης όψεως, με μια απλή πράξη ειλικρίνειας. Στην πραγματικότητα, όμως, αποτελεί μία από τις πιο απαιτητικές ψυχολογικές διαδικασίες. Παρότι τα δεδομένα μπορεί να αποδεικνύουν ξεκάθαρα ότι μια απόφαση ήταν λανθασμένη, αρκετοί άνθρωποι επιμένουν να την υπερασπίζονται, ακόμη και όταν η πραγματικότητα δείχνει το αντίθετο.
Το φαινόμενο αυτό δεν σχετίζεται αποκλειστικά με τον χαρακτήρα ή την υπερηφάνεια. Οι ψυχολόγοι το συνδέουν με έναν βαθύτερο μηχανισμό προστασίας της προσωπικής ταυτότητας. Ο άνθρωπος επιθυμεί να διατηρεί την εικόνα ότι είναι λογικός, ικανός και συνεπής. Όταν μια πληροφορία συγκρούεται με αυτή την εικόνα, δημιουργείται μια εσωτερική ψυχολογική ένταση που ο εγκέφαλος προσπαθεί να μειώσει.
Έτσι, αντί να αλλάξει εύκολα γνώμη, πολλές φορές αναζητά επιχειρήματα που δικαιολογούν την προηγούμενη στάση του. Δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στις πληροφορίες που επιβεβαιώνουν τις απόψεις του και υποτιμά όσες τις αντικρούουν. Πρόκειται για μια διαδικασία που λειτουργεί σχεδόν αυτόματα και επηρεάζει ανθρώπους κάθε ηλικίας, μορφωτικού επιπέδου και επαγγελματικής εμπειρίας.
Το φαινόμενο γίνεται ιδιαίτερα έντονο όταν η αρχική απόφαση έχει δημόσιο χαρακτήρα. Όσο περισσότερο κάποιος έχει εκφράσει δημόσια μια θέση ή έχει επενδύσει χρόνο, χρήματα ή κύρος σε αυτήν, τόσο δυσκολότερο γίνεται να παραδεχθεί ότι ίσως έκανε λάθος. Η αλλαγή στάσης δεν αφορά πλέον μόνο την ορθότητα της άποψης, αλλά και την εικόνα που πιστεύει ότι θα σχηματίσουν οι άλλοι για εκείνον.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η πραγματική πνευματική ωριμότητα δεν βρίσκεται στην αλάνθαστη κρίση, αλλά στην ικανότητα αναθεώρησης όταν προκύπτουν νέα στοιχεία. Οι άνθρωποι που μπορούν να αναγνωρίσουν τα λάθη τους δεν είναι απαραίτητα πιο έξυπνοι. Είναι συνήθως περισσότερο πρόθυμοι να δώσουν προτεραιότητα στην αλήθεια αντί στην προσωπική δικαίωση.
Η ανθρώπινη φύση δεν φοβάται τόσο το λάθος όσο τις συνέπειες που πιστεύει ότι θα έχει η παραδοχή του. Κι όμως, πολλές φορές η μεγαλύτερη ένδειξη δύναμης δεν είναι να υπερασπίζεται κανείς μια λανθασμένη θέση, αλλά να έχει το θάρρος να την αλλάξει.
