Η αίσθηση του ελέγχου αποτελεί μία από τις βασικότερες ανθρώπινες ανάγκες. Οι περισσότεροι άνθρωποι αισθάνονται μεγαλύτερη ασφάλεια όταν γνωρίζουν τι πρόκειται να συμβεί, όταν έχουν οργανώσει τα επόμενα βήματά τους ή όταν μπορούν να προβλέψουν την εξέλιξη μιας κατάστασης. Όταν όμως τα γεγονότα ξεφεύγουν από τον σχεδιασμό τους, η αβεβαιότητα γίνεται συχνά πηγή έντονου προβληματισμού.
Η καθημερινότητα είναι γεμάτη παραδείγματα. Μια επαγγελματική αλλαγή, μια σημαντική οικονομική απόφαση, μια προσωπική σχέση ή ακόμη και μια απλή αναμονή για ένα αποτέλεσμα εξετάσεων ή μιας απάντησης μπορούν να δημιουργήσουν μια αίσθηση ότι τα γεγονότα βρίσκονται έξω από τον έλεγχό μας.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, το ανθρώπινο μυαλό προσπαθεί να καλύψει τα κενά δημιουργώντας πιθανά σενάρια. Αναλύει συνεχώς τι μπορεί να συμβεί, ποια είναι η καλύτερη ή η χειρότερη πιθανή εξέλιξη και ποια θα πρέπει να είναι η επόμενη κίνηση. Πρόκειται για έναν μηχανισμό που στόχο έχει να προετοιμάσει τον άνθρωπο απέναντι στο άγνωστο. Ωστόσο, πολλές φορές καταλήγει να παράγει περισσότερο άγχος παρά ουσιαστικές λύσεις.
Η ανάγκη για έλεγχο ενισχύεται ακόμη περισσότερο σε μια εποχή όπου όλα κινούνται με μεγάλη ταχύτητα. Η άμεση ενημέρωση, η συνεχής επικοινωνία και η δυνατότητα να έχουμε πρόσβαση σχεδόν σε κάθε πληροφορία δημιουργούν την εντύπωση ότι μπορούμε να ελέγξουμε τα πάντα. Όταν αυτό δεν συμβαίνει, η απογοήτευση γίνεται εντονότερη.
Παράλληλα, η υπερβολική προσπάθεια ελέγχου επηρεάζει συχνά και τις προσωπικές σχέσεις. Υπάρχουν άνθρωποι που δυσκολεύονται να αποδεχθούν ότι δεν μπορούν να προβλέψουν τη συμπεριφορά των άλλων ή να καθορίσουν όλες τις εξελίξεις. Η επιθυμία για βεβαιότητα οδηγεί πολλές φορές σε υπερανάλυση, παρερμηνείες ή περιττή ανησυχία.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η αβεβαιότητα αποτελεί φυσικό στοιχείο της ζωής και δεν μπορεί να εξαλειφθεί πλήρως. Αντί να προσπαθεί κανείς να ελέγξει κάθε πιθανό ενδεχόμενο, είναι συχνά πιο αποτελεσματικό να επικεντρώνεται σε όσα πραγματικά μπορεί να επηρεάσει. Η στάση αυτή δεν μειώνει μόνο το άγχος, αλλά επιτρέπει και πιο ψύχραιμες αποφάσεις.
Η ανάγκη για έλεγχο δεν είναι αδυναμία. Είναι μια φυσιολογική ανθρώπινη αντίδραση απέναντι στο άγνωστο. Η διαφορά βρίσκεται στο κατά πόσο αυτή η ανάγκη λειτουργεί ως εργαλείο οργάνωσης ή μετατρέπεται σε παράγοντα που περιορίζει την καθημερινότητα και την ψυχική ισορροπία.
