Υπάρχει ένα ρολόι που δεν δείχνει την ώρα. Δεν μετρά λεπτά ούτε δευτερόλεπτα, αλλά την απόσταση της ανθρωπότητας από την ίδια της την καταστροφή. Το Ρολόι της Αποκάλυψης αποτελεί ένα από τα πιο ισχυρά και αναγνωρίσιμα σύμβολα παγκοσμίως για τον υπαρξιακό κίνδυνο που αντιμετωπίζει ο σύγχρονος κόσμος.
Η γέννηση ενός συμβόλου
Το Ρολόι της Αποκάλυψης δημιουργήθηκε το 1947 από το περιοδικό Bulletin of the Atomic Scientists, έναν επιστημονικό οργανισμό που ιδρύθηκε από φυσικούς οι οποίοι είχαν εργαστεί στο Πρόγραμμα Μανχάταν.
Αυτοί οι επιστήμονες, έχοντας βιώσει από κοντά τη δημιουργία της ατομικής βόμβας, αισθάνθηκαν βαθιά ευθύνη να προειδοποιήσουν την ανθρωπότητα για τις συνέπειες της ανεξέλεγκτης τεχνολογικής ισχύος.
Το ρολόι παρουσιάστηκε αρχικά στο εξώφυλλο του περιοδικού ως εικαστικό σύμβολο, με τα μεσάνυχτα να αντιπροσωπεύουν την παγκόσμια καταστροφή, κυρίως μέσω πυρηνικού πολέμου.
Πώς λειτουργεί το ρολόι
Το Ρολόι της Αποκάλυψης δεν είναι μηχανικό και δεν λειτουργεί αυτόματα.
Η ώρα του αποφασίζεται από το Science and Security Board του Bulletin, το οποίο αποτελείται από κορυφαίους επιστήμονες, ειδικούς στη διεθνή ασφάλεια και πρώην βραβευμένους με Νόμπελ.
Κάθε χρόνο, και όποτε κρίνεται απαραίτητο, η επιτροπή αξιολογεί συγκεκριμένους παράγοντες:
- Τον κίνδυνο πυρηνικού πολέμου
- Την κλιματική αλλαγή και τις περιβαλλοντικές απειλές
- Την ανεξέλεγκτη τεχνολογική πρόοδο, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και τα βιολογικά όπλα
- Τη διεθνή πολιτική αστάθεια και τη διάβρωση της εμπιστοσύνης μεταξύ κρατών
Με βάση αυτά, οι δείκτες μετακινούνται πιο κοντά ή πιο μακριά από τα μεσάνυχτα.
Οι πιο κρίσιμες στιγμές στην ιστορία του
Το 1953 το ρολόι πλησίασε όσο ποτέ τότε τα μεσάνυχτα, φτάνοντας τα δύο λεπτά πριν, μετά τις δοκιμές θερμοπυρηνικών βομβών από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Σοβιετική Ένωση.
Ήταν η πρώτη φορά που έγινε σαφές πως η ανθρωπότητα είχε τη δύναμη να εξαφανίσει τον εαυτό της.
Η μεγαλύτερη απομάκρυνση από τα μεσάνυχτα σημειώθηκε το 1991, στα δεκαεπτά λεπτά πριν, μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και την υπογραφή συμφωνιών περιορισμού πυρηνικών όπλων.
Ήταν μια σπάνια στιγμή συλλογικής αισιοδοξίας.
Η σύγχρονη εποχή και το ανησυχητικό ρεκόρ
Στη σύγχρονη ιστορία, το Ρολόι της Αποκάλυψης βρίσκεται πιο κοντά στα μεσάνυχτα από ποτέ.
Οι λόγοι δεν περιορίζονται πλέον μόνο στα πυρηνικά. Η κλιματική κρίση, η γεωπολιτική ένταση, η παραπληροφόρηση και οι νέες τεχνολογίες με καταστροφικό δυναμικό συνθέτουν ένα πολυπαραγοντικό ρίσκο.
Σημαντικό στοιχείο είναι ότι το Bulletin δεν υποστηρίζει πως η καταστροφή είναι αναπόφευκτη. Αντιθέτως, τονίζει ότι το ρολόι αποτελεί προειδοποίηση, όχι προφητεία.
Γιατί έχει σημασία σήμερα
Το Ρολόι της Αποκάλυψης λειτουργεί ως καθρέφτης της συλλογικής μας ευθύνης.
Δεν κατηγορεί λαούς, αλλά πολιτικές επιλογές, αδιαφορία και έλλειψη διεθνούς συνεργασίας. Κάθε μετακίνηση των δεικτών είναι ένα μήνυμα προς κυβερνήσεις, θεσμούς και κοινωνίες.
Σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία εξελίσσεται ταχύτερα από την ηθική και η πληροφορία ταξιδεύει πιο γρήγορα από τη γνώση, το ρολόι θυμίζει ότι η πρόοδος χωρίς σοφία μπορεί να γίνει αυτοκαταστροφική.
Ένα ρολόι που μας αφορά όλους
Το Ρολόι της Αποκάλυψης δεν ανήκει στους επιστήμονες ούτε στα κράτη. Ανήκει σε όλους μας.
Κάθε απόφαση για το περιβάλλον, την ειρήνη, την επιστήμη και τη συνεργασία μετακινεί αόρατα τους δείκτες του.
Δεν χτυπά ποτέ. Απλώς περιμένει. Και όσο το κοιτάμε, τόσο πιο ξεκάθαρο γίνεται πως ο χρόνος που μετρά δεν είναι του κόσμου, αλλά ο δικός μας.
