Το μυθιστόρημα Φρανκενστάιν της Μαίρη Σέλεϊ κυκλοφόρησε για πρώτη φορά ανώνυμα το 1818 και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα της αγγλικής λογοτεχνίας. Η αναθεωρημένη έκδοση του 1831 είναι επίσης ιδιαίτερα γνωστή. Το βιβλίο συνδυάζει στοιχεία γοτθικού μυθιστορήματος με φιλοσοφικούς προβληματισμούς γύρω από την επιστήμη, τη δημιουργία, την ευθύνη και τα όρια της ανθρώπινης φιλοδοξίας.
Κεντρικός χαρακτήρας είναι ο Βίκτορ Φρανκενστάιν, ένας νεαρός από τη Γενεύη που αναπτύσσει έντονο ενδιαφέρον για τις φυσικές επιστήμες. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του στο Ίνγκολστατ, αφοσιώνεται στην προσπάθεια να ανακαλύψει το μυστικό της ζωής. Η εμμονή του τον οδηγεί τελικά στη δημιουργία ενός ζωντανού όντος από νεκρή ύλη.
Τη στιγμή όμως που το δημιούργημά του αποκτά ζωή, ο Βίκτορ τρομοκρατείται από την εμφάνισή του και το εγκαταλείπει. Η απόφαση αυτή βρίσκεται στον πυρήνα ολόκληρου του μυθιστορήματος. Ο δημιουργός αρνείται να αναλάβει την ευθύνη για το ον που έφερε στη ζωή, αφήνοντάς το μόνο σε έναν κόσμο που το αντιμετωπίζει κυρίως με φόβο και απόρριψη.
Το πλάσμα του Φρανκενστάιν δεν παρουσιάζεται εξαρχής ως ένας άλογος δολοφόνος. Παρατηρεί τους ανθρώπους, μαθαίνει να μιλά και να διαβάζει και επιθυμεί να γίνει αποδεκτό. Όταν όμως οι προσπάθειές του για ανθρώπινη επαφή καταλήγουν επανειλημμένα στην απόρριψη, η μοναξιά και η οργή του μετατρέπονται σταδιακά σε επιθυμία εκδίκησης απέναντι στον δημιουργό του.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του βιβλίου είναι ότι ο αναγνώστης καλείται να εξετάσει την ιστορία και από την πλευρά του δημιουργήματος. Η Σέλεϊ αποφεύγει έτσι μια απλή σύγκρουση ανάμεσα στο καλό και στο κακό και θέτει ένα πολύ δυσκολότερο ερώτημα: ποιος έχει τελικά τη μεγαλύτερη ευθύνη για την τραγωδία, το δημιούργημα ή εκείνος που το δημιούργησε και στη συνέχεια το εγκατέλειψε;
Το έργο εξετάζει επίσης την ανεξέλεγκτη επιστημονική φιλοδοξία. Ο Βίκτορ κατορθώνει κάτι που μοιάζει αδύνατο, αλλά δεν έχει εξετάσει τις ηθικές συνέπειες της επιτυχίας του. Η γνώση από μόνη της δεν παρουσιάζεται ως καταστροφική. Το πρόβλημα βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται και κυρίως στην άρνηση ανάληψης ευθύνης για τα αποτελέσματά της.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και μια από τις μεγαλύτερες παρανοήσεις γύρω από το έργο. Φρανκενστάιν είναι το επώνυμο του Βίκτορ, όχι το όνομα του πλάσματος, το οποίο στο μυθιστόρημα παραμένει χωρίς προσωπικό όνομα. Η μεταγενέστερη λαϊκή κουλτούρα συνέδεσε τόσο έντονα τη λέξη με το δημιούργημα, ώστε η διάκριση συχνά χάθηκε.
Περισσότερους από δύο αιώνες μετά την πρώτη του έκδοση, το Φρανκενστάιν παραμένει εντυπωσιακά επίκαιρο. Πίσω από τη σκοτεινή ιστορία ενός επιστημονικού πειράματος βρίσκεται ένα διαχρονικό ερώτημα για κάθε εποχή τεχνολογικής προόδου: δεν αρκεί να αναρωτιόμαστε αν ο άνθρωπος μπορεί να δημιουργήσει κάτι· πρέπει να αναρωτιόμαστε και ποια ευθύνη αναλαμβάνει όταν τελικά το δημιουργήσει.
