Η αυτοματοποίηση δεν αποτελεί πλέον σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Η τεχνητή νοημοσύνη, τα ρομπότ και τα εξελιγμένα πληροφοριακά συστήματα αναλαμβάνουν ήδη εργασίες που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν αποκλειστικά ανθρώπινη υπόθεση. Από τη βιομηχανία και τις μεταφορές μέχρι την εξυπηρέτηση πελατών και την ανάλυση δεδομένων, η τεχνολογία αλλάζει με γρήγορους ρυθμούς την αγορά εργασίας. Τι θα συνέβαινε όμως αν έφτανε η στιγμή όπου κάθε επάγγελμα μπορούσε να εκτελείται αυτόματα και ο άνθρωπος δεν χρειαζόταν πλέον να εργάζεται;
Αρχικά, το σενάριο μοιάζει ιδανικό. Οι δύσκολες και επικίνδυνες εργασίες θα αναλαμβάνονταν από μηχανές, η παραγωγή θα γινόταν ταχύτερα και η καθημερινότητα θα απελευθερωνόταν από πολλές υποχρεώσεις. Οι άνθρωποι θα είχαν περισσότερο χρόνο για εκπαίδευση, δημιουργία, τέχνη, έρευνα ή προσωπική ζωή.
Στην πράξη, όμως, ένα τέτοιο μοντέλο θα δημιουργούσε νέα και σύνθετα ερωτήματα. Αν οι μηχανές παράγουν όλα τα αγαθά και τις υπηρεσίες, ποιος θα κατέχει αυτή την παραγωγή; Πώς θα διανέμεται ο πλούτος; Με ποιον τρόπο θα εξασφαλίζεται εισόδημα για όσους δεν εργάζονται;
Οι οικονομολόγοι συζητούν ήδη σενάρια όπως το καθολικό βασικό εισόδημα, σύμφωνα με το οποίο κάθε πολίτης θα λαμβάνει ένα σταθερό ποσό ανεξάρτητα από την εργασία του. Ένα τέτοιο μοντέλο θα μπορούσε να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία σε μια κοινωνία όπου η ανθρώπινη εργασία δεν θα αποτελεί πλέον προϋπόθεση για την παραγωγή.
Παράλληλα, θα άλλαζε και η ψυχολογία της καθημερινότητας. Για εκατομμύρια ανθρώπους, η εργασία δεν αποτελεί μόνο πηγή εισοδήματος, αλλά και στοιχείο ταυτότητας, δημιουργικότητας και κοινωνικής συμμετοχής. Η πλήρης απουσία της θα απαιτούσε έναν νέο τρόπο αντίληψης της προσωπικής εξέλιξης και της προσφοράς.
Η συζήτηση γύρω από το μέλλον της εργασίας βρίσκεται ήδη στο επίκεντρο της τεχνολογικής εξέλιξης. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν οι μηχανές θα μπορούν να κάνουν τα πάντα, αλλά και πώς θα οργανωθεί μια κοινωνία όπου η εργασία δεν θα αποτελεί πλέον το βασικό χαρακτηριστικό της καθημερινής ζωής.
